Ensemble … Ensemble… Ensemble” Có lẽ 3 tiếng đó đã không còn xa lạ đối với những ai đã từng học nhạc một cách nghiêm túc từ nhạc dân tộc, nhạc cổ điển cho đến Jazz hay Rock…Có những giai điệu du dương, cao vút trên một bè trầm ấm áp và mềm mại. Có những phá cách tinh nghịch đầy cá tính được nâng lên bởi nét đạo mạo, thâm trầm. Và cũng không thiếu những cuộc đối thoại đầy hào hứng giữa những nam thanh nữ tú xuất hiện trong các bản nhạc. Chàng thì mạnh mẽ và kiêu hãnh còn nàng uyển chuyển nhưng vô cùng sắc sảo …
Nhớ lại cách đây gần 20 năm, khi còn là cô bé con 8 tuổi chân ướt chân ráo bước vào năm thứ 1 cua trường nhạc, tôi đã nghe dến 3 tiếng “Ensemble”. Đó là lần đầu tiên tôi dược hoà tấu cùng piano. Thầy giáo tôi thường nhắc nhở tôi và các bạn, các anh chị khác phải chú ý đến “Ensemble”. Khi ấy, tôi chỉ mang máng hiểu “Ensemble” là không được tuỳ ý chơi nhạc nhanh lên hoặc chậm đi mà phải khớp với nhịp của ngưòi chơi piano đệm cho mình và ngược lai. Lớn hơn một chút, chúng tôi phải tự lựa chọn và luyện tập cùng với các bạn ở Khoa piano những bản Sonate hoà tấu của Beethoven và một số nhạc sĩ khác. Đó là những bản nhạc rất hay nhưng cũng rất khó. Và điều làm chúng tôi “ngại nhất” không phải là techniques cá nhân mà là ” Ensemble”. Đến lúc ra trường, được chơi trong dàn nhạc với chỉ huy nước ngoài, khái niệm “Ensemble” dường như trở thành kỹ năng bắt buộc để chúng tôi thực hiện ý đồ sáng tác và dàn dựng tác phẩm.

ENSSEMBLE: Đó là khái niệm chỉ sự phối hợp cực kỳ chính xác về tiết tấu, hoà âm, giai điệu và cảm xúc giữa 2 hoặc nhiều người khi trình diễn một đoạn hay một bản nhac. Khi đó, mỗi người trong số hai hoạc 1 nhóm, và thậm chí là cả dàn nhạc, ngoài việc phải chịu trách nhiệm về phần bài của mình còn phải luôn luôn tập trung toàn bộ các giác quan của mình cho tác phẩm. Mắt vừa phải đọc bản nhạc, vừa quan sát chỉ huy; tai phải nghe xem những người ở bè mình và ở bè khác đang chơi những gì và chơi như thế nào để sau đó tự điều chỉnh tempo,âm lượng và nhạc cảm. Các nhạc trưởng thì nhắc đi nhắc lại trong suốt quá trình tập luyện và trước buổi diễn: Feel (cảm), Watch (quan sát), Listen (nghe), then Do something. Tất cả những điều đó đã giúp chúng tôi làm nên những buổi diễn thành công. Đó là trong âm nhạc.

Trong khiêu vũ thì sao nhỉ. Có một điều rất lạ là các vũ sư Việt Nam khi dạy từ cơ bản đến nâng cao hầu như không thấy nói về ” ENSEMBLE”. Trong khi đó, đây lại là điều quan trọng bậc nhất bởi khiêu vũ là môn nghệ thuật mang tính tập thể. Lâu nay ở Việt Nam mình có tình trạng người học thầy này khó mà nhảy cùng người học thầy khác vì các bước và thứ tự các bước mà các thầy dạy không hoàn toàn giống nhau. Người dẫn cứ mặc sức thể hiện các “tuyệt chiêu” mà sư phụ họ truyền đạt, người theo như bị giật dây, còn âm nhạc và những người xung quanh nhiều khi chẳng liên quan gì đến họ. Khả năng Ensemble phần lớn mới chỉ do năng khiếu. Hãy thử quan sát các đôi nhảy chuyên nghiệp quốc tế. Bạn thấy sao ??? ĐẸP… RẤT ĐẸP VÀ RẤT ĐAM MÊ phải không, mặc dù có thể họ đang trình diễn trên nền nhạc mà họ chưa từng biết đến. Ở họ ngoài trình độ cá nhân điêu luyện còn phải kể đến sự phối hợp ăn ý đến tuyệt vời và khả năng nghe nhạc rất tốt. Bây giờ, hãy quan sát những người phương Tây bình thường trong khiêu vũ giao tiếp. Các bước nhảy khá đơn giản, kỹ thuật cá nhân chưa phải ở mức điêu luyện, tất nhiên. Nhưng họ phối hợp với nhau rất nhịp nhàng và hiếm khi thấy họ bước sai nhạc, nếu có họ sẽ lập tức điều chỉnh ngay. Trên sàn nhảy giao tiếp, họ không mấy khi phô trương kỹ thuật, ngay cả khi họ biết các kỹ thuật đó. Với họ, mỗi điệu nhảy thực sự mang lại niềm vui và sảng khoái cho tất cả những người tham gia. Những đòi hỏi về ” ENSEMBLE” trong khiêu vũ theo tôi có lẽ không khác trong âm nhạc là mấy. Điều đó có nghĩa là: cả người nam và người nữ đều phải tập chung mọi giác quan khi khiêu vũ. Người nam phải biết dẫn, biết ra những tín hiệu cơ thể, nét mặt và ánh mắt cho partner của mình. Người nữ phải biết theo, biết đáp lại những hướng dẫn nhận được từ phía nam để thực hiện các bước nhảy và các động tác cơ thể. Người nam là hiện thân của sức mạnh, là trụ cột và là khởi nguồn của mọi bước nhảy. Người nữ tiêu biểu cho sự mềm mại, quyến rũ, họ phải biết lắng nghe, chia sẻ và nâng các chuyển động khiêu vũ thành nghệ thuật. Cuối cùng, cả hai cũng luôn phải Cảm (feel), Quan sát (watch), Nghe (listen) và rồi tự Điều chỉnh bước nhảy của mình. Đến đây, tôi có một liên tưởng khá thú vị khiến tôi quyết định đề cập đến cùng một chủ đề ở 3 lĩnh vực khác nhau: ÂM NHẠC – KHIÊU VŨ và THỂ THAO. Chúng ta biết rằng có rất nhiều điệu nhảy có nguồn gốc từ Tây Ban Nha và Nam Mỹ những Người Tây Ban Nha và Nam Mỹ cũng có một niềm đam mê khác nữa là bóng đá . Ở 2 lĩnh vực này, tôi nhận thấy có một nét tính cách rất đặc trưng của họ: đó là tính tự do, phóng khoáng, là sự nồng nhiệt và khao khát thể hiện cái tôi. Điều đó làm nên nét hoa mỹ trong mỗi bàn thắng của các đội bóng của họ nhưng cũng không ít lần họ bị phê phán vì chơi bóng thiếu tính đồng đội. Tuy nhiên, trong khiêu vũ tôi cho rằng phong cách Latin rất đam mê và cá tính. Cho dù không quá nhấn mạnh đến sự hài hoà và cân đối trong từng động tác nhưng không thể nói họ hoàn toàn không để ý đến ” ENSEMBLE”. Khác với người Tây Ban Nha và Nam Mỹ, những người Châu Âu lục địa vốn đã phát triển rất nhiều học thuyết về tổ chức và quản lý dường như quan tâm nhiều hơn đến việc kết hợp các yếu tố trong một tổng thể để tạo hiệu quả cao nhất. Chính vì vậy, phong cách và các điệu nhảy có nguồn gốc từ lục địa già này đòi hỏi phải chú ý đến ENSEMBLE nhiều hơn.

Quay trở lại với Việt Nam ta, tôi thấy chúng ta không theo phong cách nào trong số đó, càng không là sự kết hợp 2 phong cách như người Ý, bởi xét mặt nào chúng ta cũng thiếu. Cách đây vài hôm, tôi có xem một bộ phim tài liệu của BBC có tên “Harmomy in Hanoi – Hoà âm Hà nội”. Trong đó, họ đã nhận xét: Lịch sử Việt Nam phần lớn là thời kỳ Bắc thuộc. Đạo Khổng của người Trung Quốc được truyền bá và ăn sấu trong suy nghĩ và hành động của mỗi người Viêt Nam, khiến họ trở nên dè dặt hơn trong việc bộc lộ cảm xúc và đưa cái tôi hoà nhập vào cộng đồng. Trải qua nhiều năm chiến tranh, bị cấm vận và bao cấp, các nhạc công Việt Nam giờ đây phải học cách chơi nhạc cùng nhau, học cách ENSEMBLE. Họ hoàn toàn có thể chơi nhạc giao hưởng và chơi hay nữa …”. Những lời rút ra từ bộ phim Hoà âm Hà nội đã thay Haviolon nói lời kết cho bài viết này và đây cũng là mong mỏi của Haviolon đối với các bạn khiêu vũ Việt Nam. Hãy đừng để ENSEMBLE chỉ dừng lại ở bản năng . Hãy luyện tập dù phải đổ mồ hôi và công sức, chúng ta sẽ cảm nhận được nhiều điều thú vị hơn trong mỗi điệu nhảy. Và chắc chắn chúng ta sẽ có nhiều đôi nhảy ăn ý và đẹp hơn.

Không biết mọi người đã từng và chưa từng nhảy thế nào chứ từ lần đầu tiên xem mọi người học nhảy, nghe tiếng nhạc, tôi đã bị chinh phục hoàn toàn.
Chỉ cần nghe tiếng nhạc, là chân tay ngứa ngáy hết rồi, cảm giác người cũng lâng lâng theo tiếng nhạc. Chính xác là có lên sàn nhảy, nghe nhạc thì mới thấy giá trị của nó. Một cảm giác thoải mái vô cùng. Không còn khoảng cách giữa mọi người, Những điệu nhạc du dương đưa con người như thoát hẳn thế giới thật mà bay lên, cuốn theo điệu nhạc, những điệu xoay vòng, bước di chuyển thướt tha khiến tất cả bay lên. Và nếu cùng nắm tay người yêu của bạn hòa trogn điệu nhảy đó thì thật là hoàn hảo. Sự nhịp nhàng k gò bó, hoàn toàn ngẫu hứng khiến chúng thật đẹp. Đó như là sự hòa tan trước hết là của con người và âm nhạc, mà rõ nét là đôi chân, sau đó là sự hòa tan của 2 bạn nhảy chính từ sự dìu dắt dẫn bạn nhảy, là cảm giác gần gũi, sự phối hợp ăn ý, cảm giác chia sẻ, và cùng phiêu theo tiếng nhạc ….
Cuộc sống hẳn còn rất nhiều điều đẹp đẽ để khám phá. Thế giới sẽ nhỏ bé và con người sẽ xích lại gần nhau hơn.

Chúc mọi người ngủ ngon, sâu, và thật ấm áp để cho một tuần mới làm việc minh mẫn, và hiệu quả.
và lời chúc này chính là sự động viên bản thân mình.

1) Legato : Các âm thanh diễn ra liền một mạch. Để dễ hình dung, ta có thể liên hệ đến chuỗi âm thanh của một chiếc kèn Harmonica khi ta thổi lướt mà không để đứt hơi.

2) Non-Legato : Các âm thanh diễn không liền mạch mà từng tiếng rời nhau.Ta hãy liên hệ với chuỗi âm thanh khi ta chậm rãi lần lượt gẩy nhẹ trên 6 giây của cây đàn ghi ta.

3) Staccato : Chuỗi âm thanh dược nhấn mạnh trên từng âm một. Ta có cảm giác có sự “gằn” hoặc “giật” trên mỗi âm.

4) Pizzicato : Chuỗi âm thanh nẩy nhẹ trên từng tiếng một. Hãy liên tưởng đến những âm thanh mà một con chim liên tục mổ nhẹ trên một chiếc mâm đồng.

Trong khiêu vũ động tác của bước chân cũng có các sắc thái tương ứng.

Sắc thái chủ yếu của các bản nhạc Van Chậm cũng như Slow Fox-Trot là Legato. Câu nhạc diễn ra âm nọ nối tiếp liền âm kia mượt mà, mềm mại như nhung. Sắc thái đó được chuyển vào kỹ thuật của Van Chậm và Slow Fox như thế nào ? Trong Van Chậm hầu hết các bước tiến mà có đô dài 1 phách luôn luôn là “heel lead” (đẩy gót chân tiến lướt trên mặt sàn) và có Footwork là HT hoặc H (Heel Toe – gót mũi hoặc Heel – gót). Trong Fox-Trot, tất cả các bước tiến mà là bước Slow (bước chậm) thì đều dùng Heel lead và có Footwork là HT. Trong cả Van Chậm và Fox Trot các bước lùi đều có Footwork là TH (Toe Heel – mũi gót). Bàn chân chuyển động không rời khỏi sàn mà luôn có một phần lướt trên mặt sàn. Ngay khi trọng lượng đã chuyển sang chân trụ mới thì chân trụ cũ được kéo theo về phía chân trụ mới. Kỹ thuật đó nhằm mục đích để trọng lượng cơ thể được chuyển từ từ và nhẹ nhàng từ chân nọ sang chân kia, mang lại cho đôi nhảy cảm giác bồng bềnh phiêu du…Đó chính là sắc thái Legato của âm nhạc được phản ảnh vào trong điệu nhảy Van chậm hoặc Slow Fox.

Nhạc của Rumba cũng có sắc thái Legato. Khi nhảy Rumba mũi chân luôn lướt trên mặt sàn, trọng lượng cũng chuyển dần từ mũi xuống gót giữa hai chân thay nhau thẳng và cong. Do đó hông được đảo tròn theo một chuyển động vòng liên tục (chứ không phải là lắc ngang). Đó là sự phản ảnh của sắc thái Legato trong âm nhạc vào điệu nhảy Rumba.

Nghe một bản nhạc Tango, ta thấy rất rõ sắc thái Staccato. Sắc thái đó được phản ảnh vào trong kỹ thuật của các bước nhảy của Tango: Chân chuyển động bước dứt khoát, không kéo lê trên sàn. Trọng lượng được chuyển từ chân này sang chân kia nhanh gọn (trái ngược với Van Chậm hoặc Slow Fox). Khi chân trụ đã chuyển hết trọng lượng, nó vẫn được để lại trên vị trí cũ lâu tới chừng mà thời gian cho phép để tiến hành bước tiếp theo. Chính đặc điểm Staccato của điệu nhảy Tango làm cho đôi nhảy chuyển động trên sàn nhảy có hình ảnh như một con mèo vờn chuột.

Do có tốc độ nhanh nên điêụ nhảy Van Nhanh (Van Viên) cũng có sắc thái Staccato, nghĩa là bước nhảy dứt khoát, trọng lượng chuyển nhanh gọn. Không biết có thể gán cho Van Nhanh có săc thái Pizzicato được không ?

Bài viết của tôi mong góp một chút ánh sáng để bạn khiêu vũ hiểu thêm về sắc thái các điệu nhảy. Cám ơn mọi sự góp ý và sửa sai.

Đầu gối phải luôn luôn được thư giãn với sự mềm dẻo. Một đầu gối khoá cứng là Một tai hoạ. Kết nối giữa hai người trong cặp phải luôn luôn được trì. Nhiều đôi , ông lưu ý, có kết nối sai lầm – người cho là ở hông, vài những người khác lại tin là ở ngực. Không có cân bằng sẽ tạo ra nhảy những quái vật trên sàn nhảy. Kết nối phải duy trì lâu dài từ những đầu gối lên trên đến ngực. Một kết nối phải linh hoạt, không cứng rắn như tạo ra những người máy nhảy.

Jennifer Buchanan lưu ý rằng nhiều quý bà cố bằng mọi cách, uốn cong sau lưng ra sau làm làm mất ổn định phía trên. Mất cân bằng của đôi thì không thể nào nhảy duyên dáng và đúng lúc với âm nhạc được. Quý bà phải luôn luôn tự cân bằng cho chính bản thân mình. Cố bẻ thân trên ra sau để tạo dáng là một ảo tưởng. Chính tại thường điểm những quý bà tạo tạo dáng như vậy, thì cặp nhảy trong tư thế đứng gần phải và họ phải giữ cân bằng để di chuyển cùng với bạn nhảy nam của họ. Những quý bà phải tránh nhảy như trong điệu múa bụng bằng mọi giá. Jennifer Buchanan cũng nhấn mạnh sự quan trọng của kết nối. Điều cực kỳ quan trong là các quí bà cần kết nối với bạn nam trong mọi thời gian.Bàn tay phải cần đặt đúng và được nối tới nam. Phải có áp lực nào đó ở đó. Điều này sẽ cản trở bàn tay tuột ra khỏi bàn tay của nam trong khi nhảy. Bàn tay trái quý bà phải cũng được nối với nam. Nó cũng phải có áp lực nào đó . Steven Hiller gợi ý rằng bàn tay trái của nam phải kết nối đúng mặt trước của bàn tay nữ. Điều này tạo sự vững chắc và an toàn để giữ quý bà. Bàn tay phải cũng hỗ trợ kết nối với quý bà với những ngón tay nhẹ được đặt trên xương vai trái của quý bà với áp lực nhẹ. Kết nối này được tiếp tục với phía trên cánh tay tạo hình chữ V với tay trái của nữ. Việc này tạo ra tư thế rất an toàn và tiện nghi trong kết nối và sinh ra bóng dáng cặp nhảy đúng.

Nó sẽ là một tai hoạ khi nhảy mà hai thân thể không cân bằng. Điểm quan trọng tiếp theo là Bàn chân tiếp sàn rõ ràng và đúng , vận động viên thi đấu phải xác định rõ Bàn chân tiếp sàn . Dẫn gót tốt cũng là điều phải biết. Không bao giờ kéo lê bàn chân trên sàn. Nhấc bàn chân và đặt nó vào đúng vị trí nhẹ nhàng. Nhắc lại là thật không đẹp khi xem một cặp nhảy kéo lê chân trên sàn. Nó nhìn xấu xí và gây đau đớn tới cho mắt. Sử dụng thích hợp bàn chân và n mắt cá chân , để chuyển trọng lượng từ bàn chân này đến bàn chân kia, và sự chuyển động từ gót đến mũi bàn chân, sẽ giúp đỡ cặp nhảy đúng với âm nhạc. Nếu Bàn chân tiếp sàn của bạn sai hoặc không chính xác, bạn không thể nào nhảy đúng với âm nhạc. Điểm thứ ba cần giải thích nhảy đúng âm nhạc. Anh ta nhấn mạnh đúng với phách mạnh của âm nhạc. Trong Foxtrot Chậm sự nhấn mạnh vào phách thứ 3 khi thực hiện bước Kết thúc Lông vũ ( Feather Finish) đếm là Chậm , Nhanh, Nhanh. Trong Tănggô, sự nhấn mạnh vào phách thứ 3 khi thực hiện bước khi Bước dạo chơi đóng (in the closed promenade), đếm là Chậm Nhanh Nhanh Chậm. Hiểu phách nào là phách mạnh là rất quan trọng để nhảy đúng với âm nhạc . Mặt khác, với điệu Foxtrot, những cặp không nghe được nhạc sẽ ra khỏi phịp điệu. Phải tạo ra một sự nhấn mạnh trong đếm Nhanh đầu tiên của bước Kết thúc Lông chim để tạo cho Foxtrot sự trôi đều điển hình của nó.

Trong Tango, Steven Hiller nhấn mạnh sự quan trọng của tư thế đặc trưng của điệu này . Nếu một vận động viên nhảy Tănggô mà không tạo ra tư thế vào đôi đúng, anh ta sẽ bị loại ra khỏi sự cạnh tranh thi đấu ngay vòng đầu tiên! Tư thế đặc trưng của điệu này được tạo ra bởi vào đôi , đứng gần, vị trí của đầu, vai, thân , hông, đầu gối và chân đúng . Không tạo ra tư thế đúng, Tănggô sẽ là không còn là điệu này. Cần giữ cân bằng, dáng thân và tư thế đúng trước khi bạn bắt đầu nhảy Tango. Một lỗi thường gặp , Steven Hiller lưu ý, là vị trí của chân trái của nam. Nếu ngón chân cái bàn chân này mà đặt bình thường là trong vị trí dạo thì không phải là Tango. Vị trí đúng là trọng lượng cần rơi vào mép trong của phần sau mũi bàn chân (ball) với hai đầu gối hơi nghiêng vào nhau và gần như đề sát vào đầu gối phải của nữ. Với hình ảnh đầu gối hơi cong vào nhau, nó tạo cho Tăngo thành dòng điển hình riêng biệt. Và nhảy Tănggô đúng với âm nhạc, thật quan trọng là hiểu được phách mạnh, và cái này sẽ tạo ra đặc điểm sắc gắt trong động tác đặc trưng của nó.

Nói tóm lược, nhảy đúng với âm nhạc, một đôi nhảy phải trước hết giữ sự cân bằng hoàn hảo, dáng thân phải đúng và tư thế vào đôi phải đúng. Điểm cơ bản thứ hai Bàn chân tiếp sàn rõ ràng và đúng và không lê chân bàn chân trên sàn. Mỗi bước chân đặt nnhẹ nhàng được nâng lên và thận trọng đđặtvào đúng vị trí. Điểm cơ bản thứ ba, nhảy với phách mạnh đúng với đặc tính của từng điệu nhảy.

Tập nghe nhạc và tập đếm nhạc là việc mà tôi cho là rất quan trọng trước và trong lúc học khiêu vũ, dù là tự tập hay là tập với thày. Riêng tôi thì tôi thường xuyên đếm nhạc trong lúc tôi thực tập khiêu vũ một mình (solo practice) vào mọi buổi sáng sớm, đều đặn mỗi ngày và từ nhiều năm nay. Câu nói tôi thường dùng khi tôi chuyện trò về khiêu vũ với những người quen thuộc là “cứ tập miệng đếm chân nhảy và đến khi nào chân nhảy theo miệng đếm đi liền với nhau thì là khiêu vũ được”. Tập nghe nhạc, nhất là nghe tiếng trống (Drum Beats) của bài nhạc cho quen và phân biệt được (RHYTHM) của điệu nhảy cũng là điều quan trọng không kém việc tập đém nhạc, vì biết được Rhythm của điệu nhạc thì có thể thực hiện được điều gọi là “CHARACTERISATION” của điệu nhảy. Ví dụ như khi học ChaChaCha, người thày dạy nhảy vẫn nói là “cần ngưng một chút (pause) ở bước 1 và bước 3 trong cách đếm của ChaChaCha là 2 3/ 4 & 1/ 2 3/ 4 & 1, và khi chú ý nghe nhịp trống của ChaChaCha thì các bạn sẽ dễ dàng nhận ra ngay điều này; ngưng một chút ở đây có thể xem như đồng nghĩa với việc thực hiện DELAY ở bước 1 và bước 3, và khi phải Delay ở bước 1 và bước 3 thì tất nhiên phải nhảy nhanh hơn một chút (Speed Up) ở bước 2 và bước 4, mục đích là giữ đúng Timing của từng Bar nhạc. Một ví dụ khác là khi học Tango, thày dạy nhảy nói là Characterisation của Tango là “cách bước gọn và ngắt quãng hay là STACCATO”, và khi chú ý nghe nhịp trống (Drum Beats) trong bài nhạc Tango chúng ta cũng nhận ra nhịp trống gọn và ngắt quãng của tiếng trống Staccato vậy.Trong tháng 2 vừa qua, tôi có đọc một báo cáo ngắn đăng trên Forum của UK Dancesport của 10 giám khảo của cuộc thi 2008 UK Open Championships trong tháng 1 năm 2008; trong báo cáo này, các giám khảo có đề cập đến vấn đề của nhiều cặp thi đấu liên quan đến TIMING của Samba và Jive và CHARACTERISATION của TANGO, và tốc độ các giám khảo sẽ đề nghị thay đổi của Rumba (24 – 25 BPM thay vì là 26 BPM như hiện nay).

Dù là chỉ khiêu vũ giao tiếp thôi, nếu như nhận ra sự quan trọng của việc nghe nhạc và đếm nhạc và thực hiện tốt được hai điều này thì tôi tin là các bạn sẽ ham thích và đam mê khiêu vũ hơn vì các bạn nhảy tốt hơn. Chúc các bạn thành công./.